Το στρες είναι μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού μας όταν αισθανόμαστε ότι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με πίεση, αυξημένες απαιτήσεις ή μια δύσκολη κατάσταση.
Όλοι βιώνουμε στρες σε διαφορετικές περιόδους της ζωής μας. Μπορεί να σχετίζεται με τη δουλειά, τις σχέσεις, οικονομικές δυσκολίες, προβλήματα υγείας, σημαντικές αλλαγές στη ζωή ή ακόμη και με πολλές μικρότερες απαιτήσεις που συσσωρεύονται στην καθημερινότητά μας.
Σε έναν βαθμό, το στρες είναι φυσιολογικό και μπορεί ακόμη και να μας κινητοποιήσει. Όταν όμως γίνεται έντονο ή παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να αρχίσει να επηρεάζει τόσο την ψυχική όσο και τη σωματική μας ευεξία.
Πώς λειτουργεί το στρες;
Όταν ο εγκέφαλός μας αντιλαμβάνεται ότι βρισκόμαστε υπό πίεση ή αντιμέτωποι με κάτι απαιτητικό, το σώμα μας ενεργοποιείται ώστε να μπορέσει να ανταποκριθεί.
Μπορεί να αυξηθούν οι παλμοί της καρδιάς και η αναπνοή, ενώ συχνά δημιουργείται μια γενικότερη ένταση στο σώμα. Ο οργανισμός μας βρίσκεται ουσιαστικά σε μια κατάσταση αυξημένης εγρήγορσης.
Όταν το στρες διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να αρχίσουμε να αισθανόμαστε ότι είμαστε συνεχώς «σε κίνηση». Σαν να υπάρχει πάντα κάτι που πρέπει να κάνουμε, κάτι που πρέπει να προλάβουμε ή κάτι που πρέπει να σκεφτούμε.
Ακόμη και όταν τελικά έχουμε χρόνο να καθίσουμε και να ξεκουραστούμε, μπορεί να δυσκολευόμαστε να χαλαρώσουμε πραγματικά. Το σώμα μπορεί να παραμένει σε ένταση και το μυαλό να συνεχίζει να σκέφτεται όλα όσα πρέπει να γίνουν.
Πώς μπορώ να καταλάβω ότι βιώνω πολύ στρες;
Το στρες δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Μπορεί να επηρεάσει τις σκέψεις, τα συναισθήματα, το σώμα και τη συμπεριφορά μας.
Μερικά συχνά σημάδια μπορεί να είναι:
• Συνεχής ανησυχία ή υπερανάλυση.
• Αίσθηση ότι το μυαλό δεν «σταματά» και σκέφτεστε συνεχώς το επόμενο πράγμα που πρέπει να κάνετε.
• Αίσθημα πίεσης ή ότι έχετε πάρα πολλά πράγματα να κάνετε και δεν προλαβαίνετε.
• Δυσκολία να χαλαρώσετε ή να ηρεμήσετε, ακόμη και όταν έχετε ελεύθερο χρόνο.
• Αίσθηση ότι πρέπει να είστε συνεχώς σε εγρήγορση ή απασχολημένοι με κάτι.
• Ευερεθιστότητα ή μεγαλύτερη ένταση στην καθημερινότητα.
• Δυσκολία συγκέντρωσης.
• Δυσκολία στον ύπνο.
• Κούραση ή έλλειψη ενέργειας.
• Μυϊκή ένταση, πονοκέφαλοι ή σφίξιμο στο σώμα.
• Ταχυκαρδία ή αλλαγές στην αναπνοή.
• Στομαχικές ή άλλες σωματικές ενοχλήσεις.
• Αλλαγές στην όρεξη.
Μερικές φορές μπορεί να έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ να λειτουργούμε υπό πίεση, ώστε η ένταση να αρχίσει να μας φαίνεται φυσιολογική και να μην αντιλαμβανόμαστε αμέσως πόσο στρεσαρισμένοι είμαστε.
Πότε το στρες αρχίζει να γίνεται πρόβλημα;
Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο επίπεδο στρες που θεωρείται «υπερβολικό» για όλους.
Ένας χρήσιμος τρόπος να το καταλάβουμε είναι να παρατηρήσουμε πόσο επηρεάζει την καθημερινότητά μας.
Αν το στρες αρχίζει να επηρεάζει τον ύπνο, τη διάθεση, τη συγκέντρωση, τη δουλειά, τις σχέσεις ή την ικανότητά μας να ξεκουραζόμαστε και να απολαμβάνουμε πράγματα που συνήθως μας ευχαριστούν, ίσως αξίζει να του δώσουμε περισσότερη προσοχή.
Είναι επίσης σημαντικό να παρατηρούμε τη διάρκειά του. Μια ιδιαίτερα στρεσογόνα εβδομάδα είναι διαφορετική από το να αισθανόμαστε ότι βρισκόμαστε συνεχώς υπό πίεση για εβδομάδες ή μήνες.
Γιατί κάποιες φορές το στρες συνεχίζεται ακόμη και όταν προσπαθούμε να ξεκουραστούμε;
Το στρες δεν σχετίζεται μόνο με το πόσα πράγματα έχουμε να κάνουμε.
Μπορεί να υπάρχουν πραγματικές εξωτερικές πιέσεις στη ζωή μας, αλλά ο τρόπος που σκεφτόμαστε και ανταποκρινόμαστε σε αυτές μπορεί επίσης να επηρεάζει το πόσο στρες βιώνουμε.
Η συνεχής ανησυχία και υπερανάλυση, η ανάγκη να τα κάνουμε όλα τέλεια, η δυσκολία να θέσουμε όρια ή η αίσθηση ότι πρέπει να προλαβαίνουμε συνεχώς τα πάντα μπορεί να διατηρούν την ένταση.
Έτσι, ακόμη και όταν σταματάμε αυτό που κάνουμε, το μυαλό μας μπορεί να συνεχίζει: «Πρέπει να κάνω αυτό», «Δεν πρέπει να ξεχάσω εκείνο», «Δεν θα προλάβω», «Τι θα γίνει αν…;».
Για αυτό η διαχείριση του στρες δεν σημαίνει απλώς «πρέπει να χαλαρώσω». Χρειάζεται πρώτα να κατανοήσουμε τι δημιουργεί και τι διατηρεί το στρες στη δική μας καθημερινότητα.
Πώς μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία;
Στην ψυχοθεραπεία μπορούμε αρχικά να κατανοήσουμε καλύτερα πώς λειτουργεί το στρες για εσάς προσωπικά.
Μπορούμε να εξετάσουμε ποιες καταστάσεις ή απαιτήσεις δημιουργούν μεγαλύτερη πίεση και να ξεχωρίσουμε ποιοι από αυτούς τους στρεσογόνους παράγοντες μπορούν να αλλάξουν και ποιοι όχι.
Όπου υπάρχει δυνατότητα αλλαγής, μπορούμε να εξετάσουμε τι πρακτικές αλλαγές θα μπορούσαν να μειώσουν την πίεση. Όταν μια κατάσταση δεν μπορεί να αλλάξει, μπορούμε να δουλέψουμε πάνω στον τρόπο με τον οποίο ανταποκρινόμαστε σε αυτή και στο πώς μπορούμε να μειώσουμε την επίδραση που έχει πάνω μας.
Παράλληλα, μπορούμε να εξετάσουμε σκέψεις και συμπεριφορές που ίσως διατηρούν το στρες και να αναπτύξουμε πιο βοηθητικούς τρόπους διαχείρισης των απαιτήσεων της καθημερινότητας.
Ο στόχος δεν είναι να εξαφανίσουμε κάθε μορφή στρες από τη ζωή μας. Το στρες είναι μια φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση και δεν μπορούμε πάντα να ελέγξουμε τις καταστάσεις που συμβαίνουν γύρω μας.
Μπορούμε όμως να μάθουμε να αναγνωρίζουμε νωρίτερα τα σημάδια του, να κάνουμε αλλαγές εκεί όπου μπορούμε και να διαχειριζόμαστε διαφορετικά τις καταστάσεις που δεν μπορούμε να αλλάξουμε.
Να θυμάστε
Το στρες αποτελεί φυσιολογικό μέρος της ζωής και όλοι θα το βιώσουμε σε διαφορετικές περιόδους.
Όταν όμως αισθανόμαστε ότι είμαστε συνεχώς σε ένταση, ότι το μυαλό μας δεν σταματά ή ότι ακόμη και στις στιγμές ξεκούρασης δυσκολευόμαστε πραγματικά να χαλαρώσουμε, ίσως είναι χρήσιμο να δούμε λίγο πιο προσεκτικά τι συμβαίνει.
Η διαχείριση του στρες είναι κάτι που δουλεύουμε σταδιακά. Δεν μπορούμε πάντα να αλλάξουμε όσα συμβαίνουν γύρω μας, μπορούμε όμως να μάθουμε να κατανοούμε καλύτερα τις αντιδράσεις μας και να αναπτύσσουμε πιο βοηθητικούς τρόπους να ανταποκρινόμαστε στις απαιτήσεις της καθημερινότητας.